Adat Faizi Nedir? Şirketler İçin Önemi ve Hesaplama Yöntemi

1. Giriş

Şirketler, işleyişleri sırasında ortaklarıyla veya diğer kurumlarla para alışverişinde bulunabilir.
Bazen bu para hareketleri, resmi bir kredi sözleşmesine dayanmadan gerçekleşir. Örneğin;

• Şirket, ortağına borç verebilir.

• Ortak, şirkete borç para verebilir.
  Bu gibi durumlarda, “adat faizi” kavramı devreye girer.

Adat faizi, bu tür borç-alacak ilişkilerinde, borcun kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanan faiz tutarıdır. Vergi mevzuatında, şirket ile ortak arasındaki bu işlemler emsal faiz oranı üzerinden değerlendirilir ve kayıtlara yansıtılması gerekir.

2. Adat Faizinin Hukuki Dayanağı

Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi ve emsal bedel/emsal ücret hükümleri, adat faizinin kayıtlara alınmasını zorunlu kılar.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın özelgeleri de, şirket-ortak arasındaki bu tür işlemlerde emsal faiz uygulanmasını gerekli görmektedir.

Bu uygulamanın amacı:

• Kurum kazancının eksik beyan edilmesini önlemek,

• Şirket kaynaklarının bedelsiz kullanımını engellemek,

• Transfer fiyatlandırması yoluyla vergi kaybını önlemektir.

3. Adat Faizi Nasıl Hesaplanır?

Adat faizi formülü basittir:

$$AdatTutarı=AnaparaxGünSayısıxFaizOranı/36.000$$

Açıklama:

• Anapara: Borç veya alacak tutarı

• Gün Sayısı: Borcun kullanıldığı süre

• Faiz Oranı: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) kısa vadeli avans işlemleri faiz oranı veya piyasa faiz oranı

• 36.000: Yıl 360 gün kabul edildiğinde, faiz oranını gün bazında hesaplamak için kullanılan sabit sayı

4. Örnek Hesaplama

Durum:
Bir şirket, 01.04.2025 tarihinde ortağına 200.000 TL borç vermiş ve bu tutar 01.07.2025’te geri alınmıştır.
TCMB kısa vadeli avans faiz oranı %50 olarak kabul edilmiştir.

Hesap:

• Gün sayısı: 91 gün

• Adat Tutarı:

$$200.000x91x50/36.000=252.777,77TL$$

Bu tutar, şirketin gelir hanesine faiz geliri olarak kaydedilir ve kurumlar vergisine tabi tutulur.

5. Muhasebeleştirme

Borç Veren Şirket Açısından (Ortaklara Borç Verildiğinde):

• 102 / 131 Ortaklardan Alacaklar hesabına borç kaydı yapılır.

• Faiz tutarı için 642 Faiz Gelirleri hesabı kullanılır.

Borç Alan Şirket Açısından (Ortak Şirkete Borç Verdiğinde):

• Faiz gideri 780 Finansman Giderleri hesabında izlenir. (Finansman gider kısıtlamasına dikkat!)

6. Adat Faizinin Faturalanması

• Adat faizi, kurumlar vergisi mükelleflerinde genellikle ilişkili kişiler arasında yapılan borç-alacak işlemlerinden doğar.

• Adat faizi, faiz geliri elde eden taraf tarafından fatura edilmelidir.

• Faturada faiz tutarı, KDV oranı  %20 belirtilir.

• Bu faiz geliri, fatura kesen şirketin gelirlerine dahil edilir; karşı taraf için ise gider niteliğindedir.

• Fatura düzenlenmemesi durumunda, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezalarıyla karşılaşılabilir.

Şirket adat faizi elde etmişse

• Fatura Düzenleme Zorunluluğu: Şirket, adat faizi gelirini mutlaka fatura ile belgelendirmelidir.

• KDV Uygulaması: Faiz tutarı üzerinden %20 KDV hesaplanır.

• Gelir Kaydı: Fatura edilen tutar, şirketin gelir tablosunda “faiz geliri” olarak yer alır.

Şirket ortağı (şahıs) adat faizi elde etmişse

• Fatura Düzenlenmez: Şahısların fatura düzenleme yükümlülüğü yoktur.

• Gelir Beyanı: Elde edilen faiz tutarı, menkul sermaye iradı (GVK md.75/6) olarak değerlendirilir.

• Beyanname Durumu:

  • Eğer faiz geliri stopaja tabi tutulmuşsa (örneğin şirket öderken %15 gelir vergisi kesmişse) ve beyan sınırını aşmıyorsa, yıllık beyannameye dahil edilmeyebilir.

  • Stopaj yapılmamışsa, tutar ne olursa olsun yıllık gelir vergisi beyannamesinde beyan edilir.

• KDV Yok: Şahısların bu faiz geliri KDV’ye tabi değildir.

7. Sonuç ve Öneriler

Adat faizi uygulaması, yalnızca yasal zorunluluk değil, aynı zamanda şirket içi finansal disiplin açısından da önemlidir.
Yanlış veya eksik uygulama; vergi ziyaı cezası, usulsüzlük cezası ve faiz yükü doğurabilir.

📌 Öneriler:

• Ortaklarla yapılan tüm borç-alacak işlemlerini kayıt altına alın.

• TCMB faiz oranlarını düzenli takip edin.

• Dönem sonlarında adat hesaplamalarını yaparak gelir veya gider kayıtlarını tamamlayın.

• Mümkünse bu tür işlemleri resmi sözleşmeler ile belgeleyin.