Uluslararası hizmet ilişkilerinde, özellikle Türkiye’de mukim bir mükellefin yurt dışı iş ortağına aracılık / pazar araştırması / müşteri bulma gibi hizmetler için yaptığı ödemelerin vergiye tabi olup olmadığı sıkça tartışılan bir konudur. Bu tartışma hem Gelir Vergisi Kanunu (GVK) hem de Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) açısından kritik öneme sahiptir.

Bu makalede;

• Dar mükelleflerin ticari kazançlarının Türkiye’de vergilendirilme sınırları,

• Yurt dışı hizmet bedelleri üzerinden stopaj uygulanıp uygulanmayacağı,

• Hizmetten faydalanmanın KDV doğurup doğurmayacağı,

• Konuyla ilgili GİB özelgeleri,

uygulama örnekleriyle birlikte değerlendirilmiştir.

1. Gelir Vergisi Açısından Aracılık Faaliyeti ve Dar Mükellefiyet

1.1. Ticari Kazanç Niteliği

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 37/1. maddesine göre, her türlü ticari ve sinai  faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazanç olarak kabul edilir. Aracılık, pazar araştırması, müşteri bulma gibi faaliyetler de devamlılık ve organizasyon kapsamında yürütüldüğünde ticari kazanç niteliğindedir.

Not: Kazançları çok iyi analiz edip gelir unsurunu tayin etmek gerekmektedir. Dar mükelleflerin vergilendirmesi gelirin unsuruna bağlıdır. Gelir unsurunu doğru tespit edemezsek vergilendirmeyi doğru yapamamış oluruz. Dar mükellefin vergilendirilmesinde G.V.K Md.7 bakmamız gerekir. 

1.2. Dar Mükelleflerin Vergilendirilmesi

GVK’nın 7/1. maddesi uyarınca dar mükelleflerin ticari kazançları sadece Türkiye’de elde edilen ticari kazançlar üzerinden vergilendirilir.

Ticari kazançlarda dar mükellef kurumların Türkiye’de vergiye tabi tutulması için işyeri veya daimi temsilci bulundurmaları gerekir (GVK m.7/1).

Bu nedenle;

• Yurt dışında mukim,

• Türkiye’de işyeri / daimi temsilcisi olmayan,

• Faaliyetlerini tamamen yurt dışı adresler üzerinden yürüten,

yabancı aracılık sağlayıcılarının Türkiye’de elde ettiği gelir, ticari kazanç olsa da Türkiye’de vergilendirilemez, dolayısıyla stopaj yapılmaz.

Örnek Olay – 1

Türkiye’de yerleşik A A.Ş., yurt dışında mukim B Ltd.’ye uluslararası pazarlama ve müşteri bulma hizmeti ödemesi yapmaktadır. B Ltd.’nin Türkiye’de işyeri veya temsilcisi yoktur. Bu durumda;

• Aracılık faaliyeti ticari kazançtır,

• Türkiye’de vergilendirme yoktur,

• A A.Ş. tarafından stopaj yapılmaz.

Stopaj, neden uygulanmadı?

Cevap : Yurt dışı mukim şirketin dar mükellef olduğunu belirledik, yaptığı aracılık hizmetinin bir ticari kazanç olduğunu tespit ettik , ilgili şirketin Türkiye’de iş yerinin olmadığını veya daimi temsilcisinin olmadığını öğrendik. (G.V.K. Md 7/1)

2. KDV Açısından Hizmetin Yapıldığı ve Fayda Sağlanan Yer

KDVK’nın 1/1. maddesine göre Türkiye’de yapılan hizmetler KDV’ye tabidir. Ancak KDV’nin doğabilmesi için;

• Hizmetin Türkiye’de ifa edilmesi veya

• Hizmetten Türkiye’de faydalanılması

gerekmektedir.

2.1. Hizmetten Faydalanma Kavramı

Hizmetten faydalanma; hizmetin ekonomik faydasının ortaya çıktığı yer olarak yorumlanır. Eğer hizmetin sonucundan fayda yurt dışında gerçekleşiyorsa, KDV doğmaz.

Bu nedenle, yurt dışında mukim iş ortağıyla yapılan pazar araştırması/müşteri bulma faaliyetinde hem hizmet fiilen yurt dışında icra edilir hem de hizmetten yurt dışında fayda sağlanır. 

İşlemin sonucunda son tüketici neredeyse yararlanma ve faydalanmada oradadır.  Bu işlemi örneklendirmek gerekirse ;

Örnek Olay – 2

ATÇ A.Ş. (Türkiye), yurt dışında mukim NRM Ltd.’ye yurt dışı pazarlama hizmeti ödemesi yapmaktadır. Hizmet neticesindeki müşteri ilişkileri Türkiye dışındadır.

Sonuç: Hizmetten faydalanma yurt dışında olduğundan KDV doğmaz, KDV tevkifatı yapılmaz.

3. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Özelgeleri – Tarih & Sayı

Aşağıdaki özelgeler, yurt dışı hizmet bedelleri ve KDV/stopaj konusu hakkında doğrudan uygulama örnekleri sunar:

3.1. Özelge: 05.01.2024 / E.62030549-125[8-2020/412]-24718

• Konu: Yurt dışı merkezli e-ticaret platformu aracılığıyla hizmet alınan durumlarda KDV uygulaması.

• Özet: Yurt dışı platform üzerinden alınan hizmetin yurt dışında verildiği ve hizmetten yurt dışında faydalanıldığı belirtilerek KDV kapsamına girmediği, bu nedenle KDV tevkifatına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 

• https://taxbalance.net/ozelge/

3.2. Özelge: B.07.1.GİB.4.34.17.01-130-149129

• Konu: Turizm/satış aracılıklarında KDV uygulaması.

• Özet: Yurt dışı firmalara verilen aracılık hizmetleri KDV’ye tabi tutulmuştur; ancak bu özelgenin bağlayıcılığı, hizmetin Türkiye’de ifa edilip edilmediğine göre farklı yorumlanabilir.

3.3. Özelge: 39044742-130-E.900225

• Konu: Yurt dışına yapılan yazılım ve donanım satışları için yine yurt dışında bir başka firmadan aracılık , komisyonculuk hizmeti alma ile ilgili

• Özet:  Yurt dışına yapılan yazılm ve donanımla ilgili satışlarla ilgili olarak yurt dışında mukim firmaların yurt dışında vermiş olduğu müşteri bulma hizmeti , ihraç edilen ilgili satışlar yurt dışında tüketileceğinden ve dolayısıyla hizmetten yurt dışında faydalanıldığından KDV nin konusuna girmemektedir.

• https://taxbalance.net/yurt-disi-mukimi-firmalardan-alinan-hizmet-karsiligi-odenen-komisyon-bedellerinin-vergilendirilmesi/

Dipnotlar ve Uygulama Açıklamaları

1. Ticari Kazanç ve Dar Mükellefiyet: GVK 37 ve 7 maddeleri çerçevesinde dar mükelleflerin kazançları, sadece Türkiye’de elde edilenler üzerinden vergilendirilir.

2. Stopaj Uygulaması: GVK 94 listesinde sayılan kalemler üzerinden stopaj yapılır; aracılık bedelleri dar mükellef için Türkiye’de elde edilmediğinde stopaj yükümlülüğü doğmaz.

3. KDV’de Fayda Yeri: KDVK 1/1 ve 6. maddelerine göre hizmetten faydalanma yeri, KDV doğumunu belirler. Hizmet sonucu yurt dışı müşterilerde ise KDV doğmaz.

4. Özelge Örnekleri: GİB özelgeleri, uygulamada “hizmetten faydalanma” ölçütüne dayalı KDV uygulaması ve stopaj değerlendirmesine açıklık getirir.

Sonuç

Yurt dışı iş ortaklarına ödenen aracılık / müşteri bulma / pazar araştırması bedelleri;

• Gelir Vergisi stopajı açısından; Ticari kazançlarda dar mükelleflerin Türkiye’de işyeri/daimi temsilci bulunmadığı sürece stopaja tabi değildir.

• KDV açısından; hizmetten yurt dışında fayda sağlandığı değerlendirilirse, işlemler KDV’nin konusuna girmez ve tevkifat uygulanmaz.

Uluslararası hizmet alımlarında stopaj ve KDV uygulamalarına ilişkin güncel mevzuat ve özelge değerlendirmeleri ışığında hazırlanan bu çalışma, mükelleflerin vergisel risklerini doğru yönetmelerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Faydalı olması dileğiyle .

Mali Müşavir Hakan PAZARCIOĞLU